سواد رسانه‌ای | روش‌ اعتبارسنجی یک رسانه

قبلا در مطلبی درباره‌ی سواد رسانه صحبت کردیم، از ضرورت، چیستی و اهداف آن، اما بحث به اینجا رسید که برای مواجه و استفاده صحیح از رسانه‌ها، چه معیارها و فرهنگی لازم است؟

روش‌ فهم صحت محتوای یک رسانه

با وجود منابع مختلفی که برای کسب اطلاعات وجود دارد، و میزان بسیار زیاد اطلاعات، بهترین راه برای استفاده حداکثری از رسانه‌ها، دانستن هدف و ضرورت، و درکنار آن توجه به اولویت‌هاست، به همین دلیل به صورت یک لیست اجمالی به بررسی نحوه اعتبارسنجی رسانه می‌پردازیم.

۱. دارای هویت مشخص باشد

رسانه باید دارای اعتبار باشد، این اعتبار حتما به معنی مجوز رسانه‌ای نیست، بلکه حداقل باید هویت حقیقی یا حقوقی آن مشخص باشد و امکان پیگیری های قانونی ممکن باشد. این خود یک عامل بازدارنده برای جلوگیری از انتشار محتوای نادرست است، چراکه ارائه محتوای اشتباه پیگرد قانونی دارد.

۲. مستند باشد

سند رسانه باید بر پایه مدارک معتبر، رسمی و شناخته شده باشد، بر همین اساس محتوای بر پایه مدارک نامعتبر، مجهول و بدون اعتبار قانونی، فاقد اعتبار است. برای نمونه می‌توان به برخی کانال‌های تلگرامی اشاره کرد که نه مجوز دارند و نه فرد یا افراد در پس آن مشخص هستند و نه سندی برای مطلب خود می‌آورند، درحالیکه رسانه‌های معتبر همانند سایت‌ها، مجلات، کانال‌های معتبر و… دارای سردبیر مشخص، اطلاعات فرد حقیقی یا حقوقی و شفافیت بهتری هستند و در کنار آن دارای سند یا منبع معتبر هستند.

۳. دارای منبع باشد

منبع رسانه باید یا به صورت مستند (براساس پیش‌نیازهایی که گفته شد) در مطلب ذکر شده باشد یا به صورت بدون واسطه این خبر را دریافت و جمع‌آوری کرده باشد. درصورتی که رسانه بدون واسطه به محتوا دست یافته باشد اصطلاحا خبر یا محتوای «دستِ اول» نامیده می‌شود. این مورد اثر قابل توجهی در شناسایی رسانه‌ها و محتوای جعلی دارد؛ اینگونه اخبار دارای منبع مشخصی نیستند، غالبا بدون ذکر منبع یا به صورت مبهم و بی‌اعتبار مثل منبع آگاه و… یا منبع بیان می‌شوند.

۴.نقل قول همانطور که هست

در نقل قول خبر لازم است علاوه بر داشتن سند یا منبع، تمامی الفاظ همانگونه که هستند نقل شوند، در غیر این صورت تحریف یا سانسور خبری رخ می‌دهد.

البته این عدم تغییر، شامل تغییر لحن بیان به نوشتار نمی‌شود، و تبدیل لحن گفتاری به نوشتاری مسئله‌ی مرسومی در رسانه هاست.

رسانه نمی‌تواند براساس عقاید یا برداشت خود گفتار نقل شده را تغییر یا برش دهد به نحوی که با ادعای او هماهنگ باشد. چراکه این تحریف یا سانسور خواهد بود. همچنین رسانه نمی‌تواند در یک موضوع مورد بحث تنها به یک جنبه دلخواه بپردازد؛ چراکه در این صورت جلوی نشر محتوا «همانطور که هست» را گرفته است؛ بنابراین لازم است در یک بحث دو یا چندجانبه حرف و منطق تمامی طرف‌ها شنیده شود.

۵. بر پایه دلایل معتبر یا عقلانی باشد

اگر محتوای رسانه، تحلیلی است لازم است بر پایه دلایل معتبر یا عقلانی باشد، دلایل معتبر یعنی اسناد یا منابعی که شرایط ذکر شده را دارند، عقلانی هم یعنی براساس منطق و اصول فکری صحیح باشد.

احساسی کردن تحلیل یا یکطرفه کردن آن، از اعتبار تحلیل می‌کاهد و ممکن است موجب بی‌اعتباری یا دروغ بودن آن شود.

اعتبارسنجی رسانه

بر اساس آنچه گفته شد، رسانه بر پایه چهار معیار اعتبار سنجی می‌شود: ۱-هویت مشخص داشته باشد، ۲-دارای سند باشد، ۳-دارای منبع باشد و دخل، تصرف یا جانب‌گرایی در محتوای منقول نداشته باشد، ۴- در تحلیل‌ها علاوه بر اصول قبلی از عقلانیت و منطق پیروی کند‌.

اگر رسانه‌ای کمتر از سه مورد از اصول فوق را داشته باشد نامعتبر خواهد بود و اتکای به محتوای آن توجیه قانونی ندارد. اگر دارای سه مورد بود قابل اعتنا، همچنین اگر رسانه‌ای همه موارد را داشت دارای بیشترین اعتبار قانونی است.

بررسی کنید:

۱. خبرگزاری فارس چند مورد از این اصول را دارا می‌باشد؟

۲. تلویزیون و وبسایت بی‌بی‌سی فارسی به چند مورد از اصول را پایبند است؟

۳. یک روزنامه در دسترس را بررسی کنید و ببینید محتوای آن چند مورد از اصول را رعایت می‌کند.

۴. یک کتاب نقد در موضوعی هنری یا فکری را انتخاب کنید و بررسی کنید چند اصل در آن رعایت شده است.

۵. یک کانال خبری در تلگرام را انتخاب کنید و بررسی کنید چه تعداد از این اصول در آن اجرا می‌شود.

نمایش بیشتر
دکمه بازگشت به بالا
بستن
بستن